Ses, insan yaşamının ve kültürünün çok önemli bir parçasıdır. Günümüzde, akustik konusunda bilgi sahibi olmak; içinde yaşadığımız doğal ya da yapma çevrelerin konfor ve sağlık koşullarını arttırmak için, tasarım işinin içinde olan tüm mimar ve mühendislerin olmazsa olmazlarından birisidir. Ses dalgalarının oluşumu, iletimi, etkileri ve işitme ile ilgili konuları kapsayan ve kökeni antik çağlara kadar uzanan akustik bilimi, içerdiği tıp, fizik, mimarlık, biyoloji gibi pek çok bilim ve disiplini ilgilendiren konularıyla, günümüzün ilgi çeken çevre bilimlerinden birisidir. Mimari akustik ise, ses olaylarını bir fiziksel çevre etkeni biçiminde ele alarak, işitsel gereksinmeleri karşılayacak sağlıklı bir ses ortamının yaratılmasını amaçlamaktadır.

İşitmenin net bir biçimde duyulması, etkileyici bir biçimde algılanması, gürültü ve titreşimin maskeleyici ve rahatsız edici etkilerinden kurtulması ve kısaca ‘’ akustik konforun’’ sağlanması ve ‘’akustik kalitenin’’ arttırılması olarak tanımlayabileceğimiz mimari akustik bu açılardan bakıldığında yaşanabilir ve sürdürülmeye değer bir çevre için çok önemli bir konu olarak ortaya çıkmaktadır.

Akustik açıdan yaşanabilir çevreler yaratmak gerekmektedir. Akustik konfor ve kalitenin en gerekli olduğu mekanlar, okullar yani sınıflardır. Sınıfta konuşulanı duymak ve anlamak öğrencilerin öğrenmeleri için en temel haklarıdır. Bu sebeple okullarda akustik düzenlemeye önem verilmelidir.

Sınıfta konuşulanı duymak ve anlamak öğrencilerin öğrenmeleri için en temel unsurlardır. Eğer çocuklar, duyduklarını anlamakta zorluk çekerlerse, bu durum anlatılanları anlamamaya veya yanlış anlamaya sebebiyet verebilir. Erişkinler için konuşmak ve konuşulanı takip etmek, belirli bir yaştan sonra alışkanlık haline gelmesi sebebi ile, çocuklara nazaran oldukça kolaydır. Orta düzeyli olarak adlandırabileceğimiz gürültü düzeyleri, özellikle küçük yaştaki çocukların normal konuşma düzeylerini algılamasını engellediği yapılan bir çok araştırma ile saptanmıştır.

Öğrencilerin dikkatlerini ve algılarını azaltan bir çok sebep vardır. Bunlar öğrencilerin sınıf içerisinde, sınıfların koridorlarında yapılan konuşmalar veya dışarıdaki trafik gibi bir çok gürültü kaynağından etkilenmesi mümkündür. Algıyı azaltan gürültü kaynaklarının belirli seviyelere indirgenmesi ve herkesin sınıflarda kolay ve doğru olarak anlatılanı anlaması, alınacak bazı doğru önlemlerle, oldukça kolay bir uygulamadır.

Okullarda, doğru akustik düzenleme yapılmadığı takdirde bazı sorunlar meydana gelmektedir. Bunlar; aşırı seviyede gürültü okuma kabiliyetlerinin gelişimini engellemektedir.
Duyma özelliklerinde düşüş olan çocuklarda, dilin telaffuzu ve akıcı konuşmada sıkıntı çekmektedirler. Yüksek değerde gürültü ortamlarda, öğretmenlerde, sürekli yüksek sesle konuşmak zorunda kalmaları sebebi ile, sağlık sorunları ve erken yorulma görülmektedir.

Okullarda yani sınıflarda anlaşılabilirliği sağlamak akustik düzenlemeler yapılmalıdır. Bunlar;

• Öğrencilerin algılamasını etkileyecek ihtiyaçlarının ele alınması
• Gerçekleştirilecek aktiviteye göre, mekan içi gürültü düzeylerinin ve reverberasyon ses yansıması sürelerinin belirlenmesi
• Farklı eylemlere göre tasarım kriterlerinin oluşturulması, müzik ve tiyatro sınıfları gibi
• Okullarda planlama sırasında mimari akustiğe göre mekan yerleşimi: sessiz ve sesli sınıf birbirinden uzak şekilde konuşlandırılmasıdır.
• Ses yalıtımı ile mekansal akustik ayrı ayrı ele alınmalıdır. Ses yalıtım kriterleri asma tavan, bölme duvar, duvar giydirme veya yüzer döşeme, kuru şap sistemleri ile sağlanmalıdır.
• Mekanda kullanılacak malzemelerinin; odanın şekli, hacmi ve yüzeyde olmak üzere, ses yutum değerlerine göre hesaplanmalı ve buna göre tasarlanmalıdır.
• Kapı, pencere ve havalandırma menfezlerinin akustik performanslarının belirlenmesidir.
• Tesisat veya herhangi ankrajlı bağlantılar değerlendirilmelidir.
• Kullanılacak herhangi bir ses sisteminin göz önünde bulundurulmalıdır.

Anlaşılabilirliğin önemli olduğu mekanlarda /sınıflarda, akustik düzenlemelere dikkat edilmeli, doğru çözümler getirilmelidir. Akustik konfor ve kalitenin en gerekli olduğu mekanlar okullar yani sınıflardır. Sınıfta konuşulanı duymak ve anlamak öğrencilerin öğrenmeleri için en temel haklarıdır. Bu sebeple okullarda akustik düzenlemeye önem verilmeli ve tasarımcalar tarafından detaylı projeler hazırlanmalıdır.

Yazan: Melda Terlemez / İç Mimar