Düşünsel yazın türlerinden makale, fıkra, söyleşi ve denemeyi Rauf Mutluay şöyle tanımlıyor:
Bir konuda okuyucuyu aydınlatmak, öğretmek amacıyla ve edebiyat özeni olmadan da yazılabilen uzun yazılara MAKALE denir. Makalelerde amaç, düşünce yaratmaktan çok bilgi vermek olduğu için değişik benzerlerine her çağda, her alanda rastlanabilir.
FIKRA, gazetelerde sürekli yazanların, günlük olayları yorumlayıp değerlendirmek amacıyla yayımladıkları kısa, özlü, etkili, kamuoyunu etkilendirmek için ölçülü bir mizah bakışıyla iğneleyici yollardan gerçeğe yöneldikleri düşünce yazısıdır.
SÖYLEŞİ, çok kesin olmayan bir düşünce konusunda konuşma edasıyla ve gizli diyaloglarla beslenerek yazılmış ürünlerdir. Kesin kuralları olmamakla, denemenin gittikçe genişleyen sınırları içine girmekle birlikte çoğunlukla anılar ve izlenimler karışımıdır.
DENEME, makale gibi bilgi vermek için değil, düşünce yaratmak, kuşku doğurmak, doğruya giden yolları araştırıp buldurmak amacıyla gerçek düşünce yazılarıdır. Bilimsel gerçekler dışında hemen bütün konuları içerir. Deneme yazarı, kesin yargılara saplanmayan çok yanlılıkla işlediği konunun gerçeğini arar, bilgileri yoklar, karşılaştırmalar yapar, alıntılara dayanır, okuyucuyla gizli bir konuşma içinde asıl gerçeğe doğru yaklaşmaya çalışır; fakat bir şeyi kanıtlamaz.